Er hangen donkere wolken boven het mondiale klimaatoverleg. Het enthousiaste applaus dat vorige week vrijdag tijdens de slotverklaring in Cancún klonk, kan niet verbloemen dat de kans op Kyoto II volgend jaar in Durban erg klein is. Bindende, mondiale afspraken over verregaande CO₂-reductie in economisch pittige tijden zijn teveel gevraagd. Betekent dit dat we daarmee een onomkeerbaar pad van opwarming en weersextremen betreden of hoeven we dat doembeeld niet te vrezen?

Consensus

Volgens Marcel Crok hoeft dat inderdaad niet. Althans, waarschijnlijk niet. Hij schreef dit najaar het boek “De staat van het klimaat” waarin hij betoogt dat het wijdverbreide idee dat er consensus is over de oorzaken van klimaatverandering onvoldoende recht doet aan de diversiteit in wetenschappelijke verklaringen hiervoor. Het klimaat verandert en CO₂ speelt daarin een rol, daarover is vrijwel iedereen het eens. De mate waarin CO₂ echter bijdraagt is met veel onzekerheden omgeven. Zelfs een betrouwbare mondiale temperatuurmeting blijkt niet vanzelfsprekend. Crok denkt dat de invloed van CO₂ op klimaatverandering tot nu toe wordt overschat. Hij stelt dat het idee dat ‘de wetenschap er uit is’ voornamelijk een gevolg is van een verregaande verstrengeling van politiek en wetenschap, culminerend in de vierjaarlijkse klimaatrapporten van het IPCC.

Spijt

Dat werd begin dit jaar ook geconcludeerd door het Rathenau Instituut. Door de te grote eenzijdigheid in het debat ontstond de afgelopen jaren een sfeer waarin niet-gelovigen (in de broeikastheorie) bij voorbaat werden verketterd en weinig kans kregen alternatieve verklaringen voor het voetlicht te brengen. En dat is niet goed voor de besluitvorming: er worden nu vanuit een veronderstelde wetenschappelijke (bijna)-zekerheid maatregelen genomen waar we later met spijt op terug kijken. Ondergrondse CO₂-opslag is daar het beste voorbeeld van.

Genezen

In deze situatie wordt vaak gesteld: “Voorkomen is beter dan genezen”. Dat is helemaal waar. Maar als niet eens kan worden vastgesteld of de patiënt ziek is, getuigen forse chirurgische ingrepen niet van een goede geneeskunst. Energiebesparing en verduurzaming van de energievoorziening zijn belangrijker dan ooit. Niet omdat de wereld daardoor van de ondergang wordt gered, wel omdat fossiele brandstoffen uitgeput raken en het gebruik er van evenwichtige geopolitieke verhoudingen niet bevorderen.

12 uur

In de afgelopen jaren klonk regelmatig dat het vijf voor twaalf zou zijn: als we nu niets doen roepen we het ergste over ons af. Dat valt waarschijnlijk mee. Als het gaat om klimaatverandering moet wat mij betreft prioriteit aan adaptatie worden gegeven. De transitie naar een duurzame energievoorziening is daarbij een enorme uitdaging waar hard aan gewerkt moet worden. Maar daar is nog voldoende tijd voor, ook als de klok straks twaalf uur slaat.

In winkels waar ze breekbare prullaria verkopen zie je weleens bordjes hangen: ‘breken is betalen’. Niet zo dom van die middenstanders, want je wordt er toch wat voorzichtiger van. Je zult het maar meemaken: je draait je nietsvermoedend om, hoort gerinkel en het volgende moment zit je opgescheept met een in gruzelementen gevallen, veel te dure karamieken tuinkabouter. Maar wat doe je als het stampvol is in zo´n winkel en in het gedrang sneuvelt er een decoratief glazen hertje? Wie draait er dan op voor de schade? Iedereen? Niemand? De winkelier zelf? Dat wordt ruzie.

Precies op dit probleem promoveert op 17 december Miriam Haritz aan de Universiteit van Maastricht. Alleen is haar onderzoeksgebied niet een overvol boetiekje maar de aarde zelf, in plaats van naar kapotte tuinkabouters kijkt ze naar klimaatverandering, en haar ´breken is betalen´-bordje bestaat uit het Voorzorgsprincipe zoals dat in 1992 vastgelegd is in het Verdrag van Rio. De hamvraag: wie draait er op voor schade door klimaatverandering? Meer...

“Ik ben makelaar in koffij, en woon op de Lauriergracht, N° 37.” Iedereen kent de openingszin van Max Havelaar, ruim 150 jaar geleden geschreven door Multatuli. Volgens de auteur ging het niet om een roman, maar om een aanklacht. Op indringende wijze beschreef hij hoe regenten misbruik maakten van de lokale bevolking in Nederlands-Indië. Na de publicatie van het literaire pamflet kon niemand meer zijn ogen sluiten voor de misstanden in de koloniën. De UVA schenkt met een speciale tentoonstelling aandacht aan 150 jaar Max Havelaar. Meer...