In winkels waar ze breekbare prullaria verkopen zie je weleens bordjes hangen: ‘breken is betalen’. Niet zo dom van die middenstanders, want je wordt er toch wat voorzichtiger van. Je zult het maar meemaken: je draait je nietsvermoedend om, hoort gerinkel en het volgende moment zit je opgescheept met een in gruzelementen gevallen, veel te dure karamieken tuinkabouter. Maar wat doe je als het stampvol is in zo´n winkel en in het gedrang sneuvelt er een decoratief glazen hertje? Wie draait er dan op voor de schade? Iedereen? Niemand? De winkelier zelf? Dat wordt ruzie.
Precies op dit probleem promoveert op 17 december Miriam Haritz aan de Universiteit van Maastricht. Alleen is haar onderzoeksgebied niet een overvol boetiekje maar de aarde zelf, in plaats van naar kapotte tuinkabouters kijkt ze naar klimaatverandering, en haar ´breken is betalen´-bordje bestaat uit het Voorzorgsprincipe zoals dat in 1992 vastgelegd is in het Verdrag van Rio. De hamvraag: wie draait er op voor schade door klimaatverandering?
Onzekerheden
Dat blijkt een complexe vraag, aangezien de schade wordt veroorzaakt door een groot aantal daders. Bovendien is het wetenschappelijk nauwelijks aantoonbaar dat er een causaal verband is tussen bijvoorbeeld de CO2-uitstoot in Europa en overstromingen in Azië. En al wás dat verband aantoonbaar, dan nog zou het door allerlei culturele en juridische verschillen tussen landen lastig zijn de brokkenmakers tot schadevergoeding te dwingen. Het barst dus van de onzekerheden, maar juist voor die situaties is het Voorzorgsprincipe ontwikkeld. ‘De essentie van het beginsel ligt in de verplichting om maatregelen te nemen om schade te voorkomen, zelfs als het risico niet volledig kan worden ingeschat’.
Haritz concludeert in haar proefschrift An Inconvenient Deliberation dat het Voorzorgspincipe wel degelijk een bruikbaar instrument voor kan zijn om schadeclaims wegens klimaatverandering juridisch te onderbouwen. ´Publieke en particuliere besluitvormers dienen zich bewust te zijn van de mogelijkheid van aansprakelijkheidsclaims op grond van klimaatverandering.´ Deze conclusie zou volgens Haritz van invloed moeten zijn op de internationale onderhandelingen over klimaatbeleid, zoals die vandaag in Cancún beginnen. Daarnaast pleit ze voor een verdere ontwikkeling van regelgeving, verzekeringen en andere compensatiemechanismen.
Olifant
In haar proefscrift schrijft Haritz: ‘Hoewel het bestrijden van en het aanpassen aan klimaatverandering hoog op de nationale en internationale agenda staan, hebben politici en betrokken partijen zich tot nu toe aan vragen van schadevergoeding, alsook aan het principe van ‘de vervuiler betaalt’ weten te onttrekken. Dit terwijl men kan aannemen dat een grotere bereidheid in het verleden om preventieve maatregelen te nemen zich zou hebben vertaald naar minder onherstelbare schade in het heden.’ We gedragen ons als een olifant in een porseleinkast en tegen beter weten in negeren we het bordje: ‘breken is betalen’.
Miriam Haritz, ‘An inconvenient deliberation: The Precautionary Principle’s Contribution to the Uncertainties Surrounding Climate Change Liability’
Zie ook deze mijn weblog Pas op: beleggen veroorzaakt crises!